Dwór Artusa

Lokalizacja Zespół budynków Oddziału Muzeum Historycznego Miasta Gdańska o nazwie Dwór Artusa, usytuowany w obrębie Głównego Miasta jest fragmentem reprezentacyjnego traktu miejskiego zwanego Drogą Królewską. Część traktu stanowi Długi Targ położony nieopodal historycznego portu nad rzeką Motławą. W skład Zespołu Dwór Artusa wchodzą następujące obiekty: parter dwóch połączonych kamienic zwanych Starym Domem Ławy, Dwór Artusa oraz Nowy Dom Ławy. Stary i Nowy Dom Ławy są charakterystycznymi dla Gdańska kamienicami mieszczańskimi z wąskimi fasadami.

GENEZA Początki Dworów Artusa sięgają średniowiecza i wywodzą się z etosu rycerstwa europejskiego. Wspólna nazwa dworów pochodzi od imienia legendarnego wodza Celtów Artura, który żył w Brytanii w V i VI w. n.e. Dla ówczesnych ludzi był on wzorem cnót rycerskich a Okrągły Stół, przy którym zasiadał ze swoimi dzielnymi rycerzami, symbolem równości i partnerstwa. Właśnie ta idea zainspirowała nadbałtyckie wspólnoty mieszczańskie do wznoszenia Dworów Artusa. Okrągłe Stoły organizowano według ustalonego ceremoniału, a mianowicie: turniej, uczta przy kolistym stole i tańce. Ich genezy należy poszukiwać w spotkaniach bardów, truwerów i ucztach odbywających się najpierw w Bretanii, potem w Walii. Już w końcu XII w. podobne uroczystości organizowano w północnej Italii, a w XIII stuleciu na Bliskim Wschodzie, Anglii i innych krajach Europy.

W 1344 król Edward III rozpoczął w Windsorze budowę obronnej wieży o średnicy 60 metrów i nazwie Okrągły Stół. W ten sposób nazwa uroczystości Okrągły Stół lub Królewski Dwór Artusa /Curia Regis Artus/, została przeniesiona na konkretną budowlę. Arturiańskie inspiracje kształtowały kulturę nie tylko późnośredniowiecznego rycerstwa.

Już w XIII w. urządzano Okrągłe Stoły w miastach Flandrii i Północnych Niemiec. Mieszkańcy bogatych miast wręcz prześcigali się z rycerstwem w prezentowaniu wytwornych arturiańskich obyczajów dla podnoszenia prestiżu zarówno całej społeczności, jak i własnego imienia.

Nazwa budynku ?curia regis Artus? /królewski dwór Artusa/, wzniesionego w Gdańsku w latach 1348-1350, pojawiła się pierwszy raz w 1357 r. w miejskim zapisie o czynszu gruntowym z 1350 r. Inny dokument z 1358 r. określa go mianem ? curia sancti Georgi? / dwór św. Jerzego / wymieniając przy tym podobne nadbałtyckie dwory w Toruniu, Chełmnie, Elblągu, Braniewie, Królewcu, Rewalu /Tallin/, Rydze i Stralsundzie.

Bractwa Bractwo skupiało tzw. junkrów /rycerzy/ pochodzących z bogatych rodzin niemieckich, którzy wznieśli tuż obok Ratusza Głównego Miasta swój pierwszy dwór własnym staraniem i kosztem, na parceli należącej do miasta od 1344 r. /wcześniej własność dominikanów/.

Niewiele wiemy o funkcjonowaniu tego elitarnego Bractwa w pierwszym stuleciu jego istnienia. Wiadomo jedynie, że miało ono religijno-rycerski charakter i prawdopodobnie organizowało już ćwiczenia wojskowe obywateli Gdańska i turnieje wzorem pokrewnych bractw w Braniewie i Rydze. Członkowie tamtejszych korporacji byli zobowiązani do udziału w pojedynkach konnych na kopie według zwyczaju Okrągłego Stołu.

Bractwo św. Jerzego starało się od początku zachowywać elitarność, żądało od swych członków szlacheckiego pochodzenia i takie same wymagania stawiało gościom Dworu Artusa.

W Dworze nie brakowało rozrywek, jak np. maskarady, gry zręcznościowe, koncerty, sztuka cyrkowa. W czasie świąt wszyscy zbierali się na uroczysty posiłek, także grupy z Małego Dworu, jednakże Bractwo zawsze podkreślało swoją odrębność. Krytycznie oceniając obyczaje pozostałych bywalców Dużego Dworu, tj. kupców i armatorów, bracia rycerze używali pod jego adresem określeń ?towarzyska pijalnia? lub ?tancbuda?. Ci pierwsi zaś nie tworzyli jeszcze zwartej wspólnoty, łączył ich tylko zawód, interesy lub zwykła zażyłość.

W zawodzie kupieckim decydującą rolę odgrywała zawsze informacja. Dwór był wybornym miejscem jej wymiany. Tu także podawano do wiadomości publicznej zarządzenia władz miejskich. Interesom handlowym służył w dwojaki sposób: legalnie, sprzyjając osobistym spotkaniom i stosunkom towarzyskim kupców miejscowych i zagranicznych, oraz nielegalnie, kiedy dochodziło do zawierania transakcji handlowych, których w tym miejscu ordynacja zakazywała.

Dwór Artusa przyjmował więc z czasem nie tylko mieszczańską obyczajowość, ale także rolę oficjalnego domu kupieckiego. Pierwsza wielka katastrofa budynku wydarzyła się w latach 1476 i 1477, kiedy spłonął doszczętnie najpierw Duży Dwór, pociągając za sobą liczne ofiary śmiertelne, a następnie Mały Dwór.

Dalsza część »