Wartownia Nr 1 na Westerplatte

Kiedy się wypełniły dni
I przyszło zginąć latem,
Prosto do nieba czwórkami szli
Żołnierze z Westerplatte.

(A lato było piękne tego roku)

I tak śpiewali ? Ach to nic,
Że tak bolały rany,
Bo jakże słodko teraz iść
Na te niebieskie polany.

Konstanty Ildefons Gałczyński

Decyzją Rady Ligi Narodów z 1924 roku od 1926 półwysep Westerplatte został przekazany Polsce na bazę przeładunku broni i amunicji. Zabezpieczeniem magazynów, jak i całego terenu Wojskowej Składnicy Tranzytowej, zajmował się 88-mio osobowy oddział polskich żołnierzy. Jego skład osobowy zmieniany był co pół roku. W celu lepszego zabezpieczenia terenu składnicy, w latach 1933 ? 1934 zbudowano cztery żelbetonowe wartownie, a w dwa lata później budynek koszar, będący jednocześnie siedzibą dowództwa składnicy. Latem 1939 wobec wzrostu napięcia w stosunkach niemiecko-polskich załoga placówki wzmocniona została do około 210 żołnierzy i rezerwistów spośród pracowników cywilnych.

Komendantem składnicy od 1938 roku był major Henryk Sucharski, a dowódcą załogi wartowniczej kapitan Franciszek Dąbrowski. Na uzbrojenie placówki składały się karabiny Mauser, około 40 ciężkich i ręcznych karabinów maszynowych, 2 działka przeciwpancerne kalibru 37 mm, stare działo 75 mm oraz 4 moździerze kalibru 81 mm.

1 września 1939 roku, salwa 280-cio mm dział przybyłego do Gdańska z pokojową wizytą niemieckiego pancernika ?Schleswig Holstein? rozpoczęła szturm piechoty na polską placówkę na Westerplatte. Przez 7 dni załoga odpierała liczne ataki od strony nasady półwyspu. Bombardowani z powietrza i ostrzeliwani przez niemieckie działa i moździerze, polscy żołnierze bronili się przez siedem dni. 7 września wobec zdecydowanej przewagi nieprzyjaciela i wyczerpania załogi, major Henryk Sucharski podjął decyzję o kapitulacji. W czasie tych walk poległo 15 polskich żołnierzy, wielu było rannych. Straty niemieckie do dziś są nieznane. Po kapitulacji, polscy żołnierze trafili do niemieckich obozów jenieckich, gdzie przebywali do 1945 roku. Dziś żyje ich już tylko dziesięciu.

W czasie całego okresu walk o Westerplatte, Wartownia Nr 1 była kluczowym punktem polskiej obrony. Ogień prowadzony ze schronu w piwnicy i z okien w części naziemnej, uniemożliwiał Niemcom przedostanie się od strony nasady półwyspu czy kanału portowego do centralnej jego części. Bryła budynku, choć rażona odłamkami pocisków i kulami cekaemów pozostała nieuszkodzona. Dowódcą załogi tego bohaterskiego punktu polskiej obrony był plutonowy Piotr Buder. Z około 15-to osobowej obsady, polegli w walkach Zygmunt Zięba i Jan Czywil.

Z dawnych obiektów polskiej placówki na Westerplatte, do dziś zachowała się tylko Wartownia Nr 1, budynek dawnej elektrowni ? dziś na terenie zajętym przez wojsko, oraz ruiny budynku koszar. W 1967 roku w celu uratowania przed rozbiórką Wartowni Nr 1, przesunięto ją w czasie skomplikowanej operacji technicznej na dzisiejsze jej miejsce. Stała bowiem na terenie nabrzeża portowego ? dziś bazy promowej.

W czerwcu 1974 w jej wnętrzu powstała Izba Pamięci zorganizowana przez koło ZboWiD w Nowym Porcie. W 1980 przekształcona została ona w istniejący do dziś Oddział Muzeum Historycznego Miasta Gdańska. Przez wiele lat opiekunami ekspozycji w Wartowni, byli dawni obrońcy Westerplatte z 1939 ? Franciszek Bartoszak, Bernard Rygielski, Wiktor Ciereszko i Julian Dworakowski.

Zgodnie z przyjętą w 1974 koncepcją, ekspozycja w Wartowni odtwarza jej wnętrza z września 1939, z zaznaczeniem stanowisk bojowych załogi, a także poprzez różne przedmioty ukazujące dawne dzieje Westerplatte do roku 1939. W korytarzyku znajduje się 7 tablic z brązu, wykonanych przez artystę Mariusza Kulpę, symbolizujących 7 dni walki żołnierzy Westerplatte we wrześniu 1939. Obok, plansze ze zdjęciami, mapkami ukazują dawne dzieje samego półwyspu, jak i Wojskowej Składnicy Tranzytowej w latach 1926 ? 1939. W głównej sali prezentowana jest makieta półwyspu z zaznaczeniem sytuacji bojowej 1 września 1939. Na stole można obejrzeć prezentowane zdjęcia dokumentalne, zaś w gablotach broń i wyposażenie żołnierzy Wojska Polskiego z 1939 roku, używane także przez załogę Westerplatte. Obok pokazana jest oryginalna kurtka mundurowa majora H. Sucharskiego z 1939 i walizka chorążego Edwarda Szewczuka, z którą udał się do niewoli po kapitulacji Westerplatte. Ekspozycję wzbogacają ? makieta budynku koszar z 1936 roku, oraz model pancernika ?Schlezwig-Holstein? w skali 1:100.

W następnej salce eksponowane są różne pamiątki po żołnierzach Westerplatte, fotokopie dokumentów oraz wydawnictwa dotyczące samej placówki, jak i losów jaj załogi. Przed Wartownią ustawione są dwa oryginalne pociski kalibru 280 mm z pancernika ?Schlezwig-Holstein? o wadze 330 kg każdy. Są darem Marynarki Wojennej.

Dalsza część »

Wszystkie wydarzenia »